Najważniejsze informacje przed wyborem formy działalności
- Cztery rodzaje to spółka jawna, partnerska, komandytowa i komandytowo-akcyjna.
- Odpowiedzialność wspólników zależy od konkretnego modelu i może obejmować ich prywatny majątek.
- Spółka komandytowa i komandytowo-akcyjna są podatnikami CIT, podczas gdy w wielu spółkach dochód rozliczają bezpośrednio wspólnicy.
- Rejestracja odbywa się w KRS, a opłata za wpis wynosi co do zasady 500 zł lub 250 zł przy wykorzystaniu systemu S24.
- Dobra umowa spółki powinna regulować zysk, reprezentację, wyjście wspólnika i zasady finansowania.
Jak działa ten model i czym różni się od spółki kapitałowej
Do spółek osobowych zalicza się spółkę jawną, partnerską, komandytową oraz komandytowo-akcyjną. Nie mają one osobowości prawnej, ale mogą we własnym imieniu zawierać umowy, posiadać majątek, zaciągać kredyty i występować przed sądem. To ważne rozróżnienie, bo przedsiębiorcą jest sama spółka, choć w określonych sytuacjach za jej zobowiązania odpowiadają również wspólnicy.
Największą różnicą wobec spółki z ograniczoną odpowiedzialnością czy akcyjnej jest sposób organizacji. Tutaj nie ma zarządu działającego jako podstawowy organ w każdym wariancie. Sprawy prowadzą wspólnicy albo osoby wskazane w umowie, a zakres ich uprawnień wynika przede wszystkim z przepisów i ustaleń między nimi.
Ten model dobrze pasuje do biznesu, w którym liczy się bezpośrednie zaangażowanie wspólników. Przykładem może być firma wykonawcza prowadzona przez dwóch przedsiębiorców, kancelaria kilku profesjonalistów albo działalność, w której jeden wspólnik wnosi kapitał, a drugi doświadczenie i codzienną pracę.
Nie traktowałbym jednak spółki osobowej jako prostego sposobu na ograniczenie ryzyka. W wielu przypadkach wierzyciel może sięgnąć do prywatnego majątku wspólnika, zwłaszcza gdy firma zaciąga większe zobowiązania, kupuje nieruchomość albo korzysta z finansowania inwestycji.
Cztery formy i ich praktyczne zastosowanie
Każdy wariant służy trochę innemu celowi. Najprostsza spółka jawna sprawdza się przy wspólnym prowadzeniu biznesu, a konstrukcje komandytowe pozwalają wyraźniej oddzielić rolę osoby zarządzającej od osoby finansującej przedsięwzięcie.
| Forma | Dla kogo | Odpowiedzialność | Kapitał lub wkład |
|---|---|---|---|
| Spółka jawna | Dla wspólników aktywnie prowadzących jeden biznes | Wspólnicy odpowiadają solidarnie i subsydiarnie | Brak ustawowego minimum kapitału |
| Spółka partnerska | Dla osób wykonujących wolne zawody | Partner co do zasady nie odpowiada za błędy zawodowe innego partnera | Brak ustawowego minimum kapitału |
| Spółka komandytowa | Dla połączenia wspólnika zarządzającego z inwestorem | Komplementariusz odpowiada bez ograniczenia, komandytariusz do określonej sumy | Brak minimalnego kapitału zakładowego |
| Spółka komandytowo-akcyjna | Dla większych przedsięwzięć z udziałem akcjonariuszy | Co najmniej jeden komplementariusz odpowiada bez ograniczenia | Minimum 50 000 zł kapitału zakładowego |
Spółka jawna
To najbardziej uniwersalna forma. Wspólnicy mogą prowadzić sprawy firmy i reprezentować ją bez tworzenia rozbudowanej struktury organów. Z drugiej strony każdy z nich powinien mieć świadomość, że problemy finansowe jednego przedsięwzięcia mogą obciążyć także jego prywatny majątek.
Spółka partnerska
Jest przeznaczona dla osób wykonujących określone wolne zawody, między innymi lekarzy, adwokatów, radców prawnych, architektów czy doradców podatkowych. Jej zaletą jest rozdzielenie odpowiedzialności za błędy zawodowe. Partner nie odpowiada co do zasady za zobowiązania wynikające z działalności wykonywanej przez innego partnera, choć nie oznacza to pełnej ochrony przed każdym długiem spółki.
Przeczytaj również: Finansowanie Fiata dla firmy - leasing, SimplyDrive czy wynajem?
Spółka komandytowa i komandytowo-akcyjna
W spółce komandytowej komplementariusz prowadzi biznes i ponosi szeroką odpowiedzialność, a komandytariusz może pełnić przede wszystkim funkcję inwestora. Trzeba jednak dokładnie ustalić sumę komandytową, czyli kwotę wyznaczającą granicę odpowiedzialności komandytariusza wobec wierzycieli.
Model komandytowo-akcyjny jest bardziej złożony. Łączy komplementariuszy z akcjonariuszami i wymaga kapitału zakładowego w wysokości co najmniej 50 000 zł. W praktyce wybiera się go raczej przy większych projektach, gdy potrzebne jest pozyskanie kapitału od większej liczby inwestorów.
Odpowiedzialność wspólników może zdecydować o opłacalności
W spółce jawnej wierzyciel może dochodzić zapłaty z majątku wspólnika, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Odpowiedzialność ma charakter solidarny, więc wierzyciel może żądać całości należności od jednego wspólnika, a dopiero później rozlicza on swoją część z pozostałymi.
W spółce partnerskiej ochrona jest bardziej precyzyjna. Partner odpowiada za własne działania zawodowe oraz za zobowiązania niezwiązane wyłącznie z błędem innego partnera. Jeżeli jednak umowa przewiduje powierzenie prowadzenia spraw spółki wybranemu partnerowi, jego zakres odpowiedzialności może być szerszy.
Najczęściej błędnie rozumiana jest odpowiedzialność komandytariusza. Ograniczenie nie działa jak automatyczna tarcza. Znaczenie ma wysokość sumy komandytowej, wartość wniesionego wkładu, sposób reprezentowania spółki oraz to, czy nazwisko komandytariusza pojawi się w firmie spółki. W takim przypadku jego sytuacja wobec wierzycieli może stać się znacznie mniej korzystna.Przy leasingu, kredycie inwestycyjnym lub większym limicie obrotowym finansujący często oczekuje dodatkowych zabezpieczeń. Mogą to być poręczenia wspólników, hipoteka, zastaw albo cesja należności. Sama forma prawna nie gwarantuje więc, że prywatny majątek pozostanie poza analizą banku lub firmy leasingowej.
Przed podpisaniem umowy sprawdziłbym przede wszystkim trzy rzeczy. Po pierwsze, kto może samodzielnie podpisywać umowy. Po drugie, czy wspólnicy mają ograniczenia kwotowe przy zaciąganiu zobowiązań. Po trzecie, jak wygląda rozliczenie, gdy jeden ze wspólników chce odejść albo przestaje angażować się w działalność.
Podatki i księgowość wymagają osobnego planu
Opodatkowanie zależy od rodzaju spółki oraz statusu wspólników. W spółce jawnej niebędącej podatnikiem CIT i w spółce partnerskiej dochód zwykle rozliczają bezpośrednio wspólnicy. Mogą oni wybierać dostępne formy PIT, o ile spełniają warunki określone w przepisach.
Spółka komandytowa i komandytowo-akcyjna są podatnikami CIT. Oznacza to opodatkowanie dochodu na poziomie spółki, a przy wypłacie zysku może pojawić się również podatek po stronie wspólnika. Nie należy porównywać samych stawek, bo realne obciążenie zależy także od sposobu wypłaty pieniędzy, statusu wspólnika i rodzaju prowadzonej działalności.Spółka jawna może również zostać objęta CIT, zwłaszcza gdy jej wspólnikami nie są wyłącznie osoby fizyczne albo nie zostaną spełnione obowiązki informacyjne wobec urzędu skarbowego. To jeden z powodów, dla których strukturę wspólników i dokumenty podatkowe trzeba sprawdzić jeszcze przed rejestracją.
Osobną kwestią jest VAT. Spółka może być podatnikiem tego podatku niezależnie od tego, czy jej wspólnicy rozliczają PIT, czy spółka podlega CIT. Przy kalkulowaniu rentowności trzeba więc uwzględnić nie tylko podatek dochodowy, lecz także VAT, składki, koszty księgowości i ewentualne wypłaty dla wspólników.
Pełna księgowość jest standardem w bardziej złożonych konstrukcjach, zwłaszcza w spółce komandytowej i komandytowo-akcyjnej. Spółki jawne osób fizycznych oraz spółki partnerskie mogą w określonych warunkach korzystać z uproszczenia, jeżeli ich przychody netto z poprzedniego roku nie przekroczyły równowartości 2,5 mln euro i nie wybrały dobrowolnie ksiąg rachunkowych.
W przypadku finansowania dobra księgowość jest czymś więcej niż obowiązkiem. Aktualne sprawozdania, przejrzyste rozliczenia wspólników i brak zaległości podatkowych ułatwiają rozmowę z bankiem lub leasingodawcą. Z mojego punktu widzenia przedsiębiorcy częściej tracą czas przez nieuporządkowane dokumenty niż przez samą formę prawną.
Jak założyć spółkę i nie popełnić kosztownego błędu
Rejestracja odbywa się w Krajowym Rejestrze Sądowym, a nie w CEIDG. W zależności od formy umowę można przygotować tradycyjnie albo skorzystać z systemu S24. Opłata sądowa za wpis wynosi co do zasady 500 zł, natomiast przy umowie zawartej na wzorcu S24 może wynieść 250 zł. Do tego dochodzą ewentualne koszty notarialne, doradztwa i przygotowania niestandardowej umowy.
Przed wysłaniem wniosku przygotowałbym następujące elementy:
- nazwę, siedzibę i przedmiot działalności,
- listę wspólników oraz wysokość i rodzaj ich wkładów,
- zasady reprezentacji i prowadzenia spraw,
- reguły podziału zysku i pokrywania strat,
- procedurę przyjęcia nowego wspólnika oraz jego wystąpienia,
- postanowienia dotyczące śmierci wspólnika, zakazu konkurencji i rozliczenia udziału.
Największym błędem jest podpisanie umowy pobranej z internetu bez dopasowania jej do konkretnego biznesu. Wzór może wystarczyć przy prostym przedsięwzięciu, ale nie odpowie na pytania o limity wydatków, leasing maszyn, sprzedaż udziału, prawa do marki czy finansowanie przez jednego ze wspólników.
Po wpisie do KRS trzeba dopilnować między innymi danych podatkowych, rachunku bankowego, zgłoszenia beneficjentów rzeczywistych oraz adresu do e-Doręczeń. Przy większej działalności warto od razu ustalić, kto odpowiada za kontakty z księgowością, urzędem skarbowym i instytucjami finansowymi.
Przed wyborem policz ryzyko razem z finansowaniem
Jeżeli wspólnicy mają podobny poziom zaangażowania, spółka jawna może być przejrzystym i wygodnym rozwiązaniem. Gdy jedna osoba wnosi kapitał, a druga prowadzi biznes, sensowniejsza może okazać się spółka komandytowa. Profesjonaliści wykonujący wolny zawód powinni natomiast zacząć analizę od spółki partnerskiej.
Nie wybierałbym formy wyłącznie na podstawie niższych kosztów rejestracji albo obietnicy korzystniejszego podatku. Trzeba policzyć odpowiedzialność, koszty księgowości, sposób wypłaty zysku, składki i dostęp do finansowania. Dopiero taki bilans pokazuje, czy uproszczenie organizacyjne rzeczywiście jest warte ryzyka.
Praktyczna zasada jest prosta. Im większe zobowiązania, zatrudnienie i majątek firmy, tym większą wagę przywiązuję do ochrony wspólników, procedur podejmowania decyzji i zapisów na wypadek konfliktu. Dobrze skonstruowana umowa nie eliminuje ryzyka, ale ogranicza liczbę sytuacji, w których spór albo błąd jednej osoby destabilizuje cały biznes.
