W 2026 roku drugi próg podatkowy zaczyna się po przekroczeniu 120 000 zł podstawy opodatkowania, a nie po osiągnięciu takiej kwoty wynagrodzenia brutto. To rozróżnienie ma duże znaczenie dla pracowników, przedsiębiorców rozliczających działalność według skali oraz osób łączących kilka źródeł dochodu. Poniżej wyjaśniam, jak działa stawka 32%, co faktycznie wlicza się do limitu i jak ograniczyć ryzyko wysokiej dopłaty przy rozliczeniu rocznym.
Najważniejsze liczby i zasady dla rozliczenia PIT w 2026 roku
- 120 000 zł to granica pierwszego progu podatkowego.
- Stawka 32% obejmuje wyłącznie nadwyżkę ponad limit, a nie cały dochód.
- Do 120 000 zł podstawy obowiązuje stawka 12% minus 3 600 zł kwoty zmniejszającej podatek.
- Próg dotyczy podstawy opodatkowania, a nie pensji brutto ani przychodu firmy.
- Przy wspólnym rozliczeniu małżonków limit działa w praktyce jak 240 000 zł łącznej podstawy, jeśli spełnione są warunki preferencji.
Drugi próg podatkowy w 2026 roku wynosi 120 000 zł
W 2026 roku na zasadach ogólnych nadal obowiązuje skala podatkowa z dwiema stawkami. Do 120 000 zł podstawy opodatkowania stosuje się 12%, natomiast od nadwyżki ponad tę kwotę pobierany jest podatek według stawki 32%. Taką skalę wskazuje Ministerstwo Finansów w aktualnych informacjach dotyczących PIT.
| Podstawa opodatkowania | Sposób obliczenia podatku |
|---|---|
| Do 120 000 zł | 12% podstawy pomniejszone o 3 600 zł |
| Powyżej 120 000 zł | 10 800 zł plus 32% nadwyżki ponad 120 000 zł |
Najważniejszy praktyczny wniosek jest prosty. Przekroczenie limitu o 1 zł nie powoduje, że cały dochód zostaje opodatkowany stawką 32%. Wyższa stawka obejmuje tylko część przekraczającą 120 000 zł, dlatego mówienie o „opodatkowaniu całej pensji 32-procentowym podatkiem” jest błędne.
W przestrzeni publicznej pojawiały się propozycje podniesienia progu do 140 000 zł, ale sam projekt nie zmienia obowiązujących przepisów. Przy rozliczeniu za 2026 rok punktem odniesienia pozostaje więc 120 000 zł, chyba że ustawodawca uchwali i opublikuje zmianę wpływającą na ten rok podatkowy.
Nie licz pensji brutto, tylko podstawę opodatkowania
To właśnie tutaj pojawia się najwięcej nieporozumień. Próg nie jest liczony od wynagrodzenia brutto, obrotu firmy ani sumy wszystkich przelewów na konto. Znaczenie ma podstawa opodatkowania, czyli kwota ustalona po uwzględnieniu kosztów i odliczeń przewidzianych w przepisach.
Przy umowie o pracę punkt wyjścia stanowi przychód, od którego odejmuje się między innymi składki społeczne finansowane przez pracownika oraz koszty uzyskania przychodu. Dopiero tak ustalony dochód może zostać pomniejszony o odpowiednie odliczenia. Z tego powodu osoba z pensją brutto przekraczającą 120 000 zł nie musi automatycznie wejść w drugi próg.
Jakie dochody mogą się sumować
Jeżeli rozliczasz je według skali, urząd może uwzględnić łącznie dochody z kilku źródeł. Dotyczy to przede wszystkim wynagrodzenia z etatu, umów cywilnoprawnych, emerytury oraz dochodu z działalności gospodarczej opodatkowanej na zasadach ogólnych.
- Etat i umowa zlecenia mogą razem przekroczyć próg, nawet gdy osobno nie przekraczają 120 000 zł.
- Działalność na skali i wynagrodzenie z pracy są rozliczane łącznie w rocznym PIT.
- Dochody opodatkowane podatkiem liniowym lub ryczałtem nie są dopisywane do skali w taki sam sposób.
Pracodawca albo zleceniodawca zwykle nie zna wszystkich Twoich dochodów. Każdy płatnik oblicza zaliczkę na podstawie własnych danych, dlatego przy kilku źródłach może powstać niedopłata w zeznaniu rocznym. To nie musi oznaczać błędu płatnika, tylko brak pełnej informacji o całorocznych dochodach.
Jak oblicza się podatek po przekroczeniu limitu
Po przekroczeniu 120 000 zł nie stosuje się 32% do całej podstawy. Podatek za część mieszczącą się w pierwszym progu wynosi maksymalnie 10 800 zł, a dopiero nadwyżkę mnoży się przez 32%.
| Podstawa opodatkowania | Przykładowy podatek według skali | Co oznacza wynik |
|---|---|---|
| 100 000 zł | 8 400 zł | Całość mieści się w pierwszym progu |
| 120 000 zł | 10 800 zł | Górna granica stawki 12% |
| 130 000 zł | 14 000 zł | 32% dotyczy tylko 10 000 zł nadwyżki |
| 150 000 zł | 20 400 zł | 32% dotyczy tylko 30 000 zł nadwyżki |
Przykład dla podstawy 130 000 zł wygląda następująco: 10 800 zł podatku od pierwszych 120 000 zł oraz 3 200 zł od nadwyżki 10 000 zł. Łącznie daje to 14 000 zł przed uwzględnieniem dodatkowych ulg i odliczeń.
Kwota 3 600 zł zmniejszająca podatek jest już uwzględniona w formule dla pierwszego progu. Nie należy odejmować jej drugi raz. Trzeba też odróżnić podatek obliczony według skali od zaliczek pobranych w ciągu roku, ponieważ dopiero rozliczenie roczne pokazuje ostateczną kwotę do zapłaty albo zwrotu.
Etat, działalność i wspólne rozliczenie dają różne efekty
Umowa o pracę i kilka źródeł dochodu
Na etacie pracodawca zaczyna pobierać zaliczkę według stawki 32%, gdy z jego kalkulacji wynika przekroczenie progu. Jeżeli masz tylko jednego pracodawcę i stałe wynagrodzenie, zaliczki zwykle są dość dobrze dopasowane do rocznego podatku.
Przy dwóch pracodawcach sytuacja wygląda inaczej. Każdy płatnik może stosować 12% w ramach własnych wyliczeń, podczas gdy łączny dochód przekroczy już limit. W takim układzie rozsądnie jest monitorować sumę narastającej podstawy opodatkowania, a nie tylko miesięczne wynagrodzenie.
Działalność gospodarcza na skali
Przedsiębiorca rozliczający się według skali płaci PIT od dochodu, czyli przychodu pomniejszonego o koszty uzyskania. Legalne, rzeczywiście poniesione i prawidłowo udokumentowane koszty mogą obniżyć podstawę, ale nie powinny być tworzone wyłącznie po to, by „uciec” przed drugim progiem.
W praktyce znaczenie mogą mieć planowane zakupy firmowe, amortyzacja, wynagrodzenia czy koszty leasingu, o ile faktycznie służą działalności i spełniają wymogi podatkowe. Samo przekroczenie progu nie jest jednak wystarczającym powodem do zmiany formy opodatkowania. Trzeba porównać także składkę zdrowotną, możliwość korzystania z ulg, koszty księgowości oraz ryzyko podatkowe.
Przeczytaj również: Sprzedaż nieruchomości a VAT - stawki, zwolnienia i PCC
Podatek liniowy i ryczałt
Podatek liniowy nie ma drugiego progu, ponieważ dochód jest opodatkowany stawką 19%. Ta forma nie daje jednak kwoty wolnej w wysokości 30 000 zł i co do zasady wyłącza wspólne rozliczenie z małżonkiem.
Ryczałt również nie działa według progów 12% i 32%. Podatek liczy się od przychodu, a stawka zależy od rodzaju działalności. Dlatego przedsiębiorca z wysokimi kosztami może stracić na ryczałcie, nawet jeśli nominalna stawka wygląda atrakcyjnie. Z mojego punktu widzenia wybór formy opodatkowania powinien wynikać z pełnej kalkulacji, a nie z samego lęku przed stawką 32%.
Co można zrobić legalnie, żeby zmniejszyć podatek
Przekroczenia progu nie da się cofnąć samym ustawieniem zaliczki. Można jednak prawidłowo uwzględnić preferencje, które obniżają podstawę opodatkowania albo sam podatek. Najpierw sprawdziłbym, czy wszystkie odliczenia i ulgi zostały udokumentowane, a dopiero później analizował zmianę formy rozliczenia.
- Wspólne rozliczenie małżonków może obniżyć podatek, gdy dochody małżonków są mocno nierówne.
- Odliczenia od dochodu, na przykład wpłaty na IKZE, darowizny lub składki społeczne w określonych sytuacjach, mogą zmniejszyć podstawę.
- Ulgi podatkowe mogą obniżyć podatek po jego obliczeniu, jeśli spełniasz szczegółowe warunki.
- Przedsiębiorca może ująć rzeczywiste koszty działalności, w tym wydatki związane ze sprzętem, usługami czy finansowaniem majątku firmy.
Wspólne rozliczenie nie oznacza prostego dodania dwóch kwot wolnych. Dochody małżonków sumuje się, dzieli na pół, oblicza podatek według skali, a wynik mnoży razy dwa. W efekcie przy dużej różnicy dochodów próg 120 000 zł działa praktycznie jak 240 000 zł łącznej podstawy, o ile para ma prawo do preferencji.
Trzeba też odróżnić ulgę dla młodych, ulgę na powrót, ulgę dla rodzin 4+ i ulgę dla pracujących seniorów od zwykłego odliczenia. Przychody objęte takim zwolnieniem mogą nie wchodzić do podstawy PIT, ale obowiązują limity i szczegółowe warunki. Nie należy więc automatycznie zakładać, że każde wynagrodzenie brutto powyżej 120 000 zł oznacza wejście w drugi próg.
Jak uniknąć zaskoczenia przy rocznym PIT
Najprostsza metoda to prowadzenie własnego zestawienia dochodów narastająco. W przypadku etatu analizuj podstawę opodatkowania z pasków wynagrodzeń, a przy działalności sprawdzaj dochód po zaksięgowaniu kosztów, nie samą wartość wystawionych faktur.
- Podsumuj dochody opodatkowane według skali ze wszystkich źródeł.
- Odejmij koszty i odliczenia, które rzeczywiście przysługują.
- Sprawdź, czy podstawa zbliża się do 120 000 zł.
- Oszacuj podatek według wzoru 10 800 zł plus 32% nadwyżki.
- Porównaj wynik z pobranymi zaliczkami.
Nie traktowałbym kwoty 10 000 zł miesięcznie jako dokładnego limitu wejścia w drugi próg. To jedynie proste dzielenie 120 000 zł przez 12 miesięcy. Wynagrodzenie brutto, premie, koszty uzyskania i składki powodują, że rzeczywisty moment przekroczenia może wypaść zupełnie inaczej.
Jeżeli spodziewasz się dużej premii albo wysokiego jednorazowego dochodu z firmy, dobrze jest policzyć kilka wariantów przed końcem roku. Korekta zaliczki może zmienić miesięczny przepływ pieniędzy, ale nie obniży sama w sobie rocznego zobowiązania podatkowego.
Najważniejsza liczba nie mówi jeszcze, ile zapłacisz
W 2026 roku granica 120 000 zł pozostaje najważniejszym punktem skali PIT, ale sama wysokość przychodu nie wystarcza do oceny podatku. Trzeba sprawdzić podstawę opodatkowania, wszystkie źródła dochodu, koszty, odliczenia oraz możliwość wspólnego rozliczenia.
Najczęstszy błąd polega na założeniu, że po przekroczeniu limitu całość dochodu zostanie opodatkowana stawką 32%. W rzeczywistości wyższa stawka obejmuje tylko nadwyżkę, dlatego rzetelna kalkulacja i kontrolowanie dochodu narastająco zwykle wystarczają, by uniknąć nieprzyjemnej niespodzianki przy składaniu zeznania.
